Historia

      KORZENIE STYLU TAI CHI

Tai-Chi to jeden ze stylów, a właściwie odmiana chińskiej sztuki walki kung-fu. O tai-chi napisano tak dużo, a zarazem tak mały zasób słów posiadamy aby w pełni określić czym jest tai-chi i co odczuwamy wykonując techniki i ćwiczenia tego stylu.

O tai-chi mówi się, że jest dzieckiem taoizmu. Niektórzy uznają ten system za niezwykle oryginalną wewnętrzną sztukę walki. Inni widzą w tai-chi taniec, balet; jeszcze inni gimnastykę zdrowotną. Wszystkie te definicje nie mijają się z prawdą. Tai-chi zawiera to wszystko a nawet więcej. Jedno z trafnych określeń tai-chi to “medytacja w ruchu”. Powtarzając jednak po filozofach taoistycznych, że tai-chi wyrażone słowami przestaje być prawdziwym tai-chi nie dajemy tu żadnej określonej definicji tego systemu. Zajmijmy się historią tai-chi. Jego korzenie giną w mrocznych wiekach chińskiego państwa. Wiele odmian, pod stylów tai-chi w ogóle nigdy nie zostało opisanych, a szereg z nich wymarło nie mając odpowiednich kontynuatorów. Dlatego, nasza wiedza o tai-chi opiera się tylko na istniejących, często niepełnych zapisach. Wiele źródeł historycznych dotyczących tai-chi przywołuje postać legendarnego Chang San-fenga, jednego z taoistycznych nieśmiertelnych. Był to groźny, dwumetrowy, bardzo silny wojownik o niedbałym wyglądzie.

Nieśmiertelność, była to cecha przypisywana bohaterom, którzy pojawiali się w historii Chin na przestrzeni niekiedy kilku wieków. Pierwsze wzmianki o Chang San-fengu pojawiły się już w XIII w. o jego wspólnych treningach z mnichem Lin Ping-chungiem /1216 – 1274/.Później, w latach: 1368 – 1398 podróżował nauczając i medytując po Syczuanie. Widywany był w prowincji Szantang. W 1459 r. cesarz Ying-tzun ogłosił go świętym. Nadano mu imię Nieśmiertelnego Zgłębiającego Tajemnicę i Objawiającego Przemianę. W czasie długiej włóczęgi zatrzymał się na dłużej na szczycie Wu-tang w północnym okręgu Hopei, które to miejsce odegrało później znaczącą rolę w historii tai-chi. Była to siedziba pustelników taoistycznych, a także legendarna siedziba boga wojny Hsuan-langa.

Ponieważ zewnętrzne, twarde style chińskie wiąże się z buddyzmem i Bodhidarmą, to miękkie style i tai-chi przypisywano właśnie Chang San-fengowi. Jedna z ważniejszych informacji o jego wewnętrznym stylu walki pojawia się w biografi słynnego mistrza kung fu Chang Sung-chi żyjącego w XVI w. Mistrz ten opisuje, że nauczył się tego oryginalnego stylu od alchemika zwanego Chang San-feng, który jako pustelnik przebywał na górze Wu-tang. Ale, czy ćwiczony przez niego styl wewnętrzny to właśnie tai-chi. Tu zdania są podzielone.

Druga teoria powstania tai-chi dotyczy dynastii T’ang /618 – 907/ kiedy to cztery znane, niezależne szkoły walki kung fu wykorzystujące podobne techniki, połączyły się. Mistrzami tych szkół byli znani wojownicy tacy jak pustelnik Hsu Hsun-ping czy kolejny nieśmiertelny Li Tao-tzu. Wymieszanie ich technik i umiejętności stworzyło tai-chi.

Najlepiej udokumentowana /co nie znaczy, że do końca pełna i przejrzysta/ jest teoria powstania tai-chi w 18 wieku w wiosce Chen. W latach 1736 – 1795 do wioski rodu Chen w prowincji Honan przybył włóczęga Wang Tsung –yueh z Szansi. Obserwował on ćwiczących kung fu wieśniaków. Zagadnięty przez nich stwierdził, że ich umiejętności są słabe. Został więc wyzwany do walki i po kolei wygrał ze wszystkimi używając swojego miękkiego stylu. Zrobiło to olbrzymie wrażenie i poproszono go, żeby został w wiosce i nauczał. Tak się stało, co zapoczątkowało historię stylu Chen w Chinach. Nie ma jednak żadnych wzmianek, gdzie i od kogo Wang nauczył się tego stylu, jest więc duża szansa, że wymienione powyżej 3 teorie mogą w historii Chin przeplatać się ze sobą i mieć jakieś wspólne korzenie. Także potomkowie rodziny Chen doszukują się swoich kontaktów z tai-chi już na kilka wieków przed przybyciem tam Wanga. Na korzyść Wang Tsung -yueha jako ojca tai-chi chen przemawia opowieść o Yang Lu-ch’anie, twórcy stylu Yang w tai-chi, który był uczniem Ch’en Chang-hs’inga /1771 – 1853/ ze wsi Chen Chia Kou. Chen zaś był uczniem Chiang Fa, który wcześniej uczył się od Wanga. Uczeń Yang Lu-ch’ana – Wu Yu-seong /1812 – 1880/ przejeżdżając przez prowincję Honan chciał odwiedzić miejsce, gdzie kiedyś uczył nauczyciel jego mistrza- właśnie Wang Tsung-yueh.

Wspomniany wyżej uczeń Wu Yu-seong pod wpływem innego spotkanego nauczyciela z rodziny Chen Chen Ching-pinga, nauczającego bardziej subtelnego tai-chi porzucił styl Yang i zaczął się uczyć stylu Chen. Na podstawie zdobytej wiedzy napisał własną pracę o tai-chi i stworzył styl Wu w tai-chi. Od 1949 r. Chińczycy chcąc lansować kung fu i tai-chi na całym świecie opracowali wspólną genealogię tych sztuk walki. Niestety, pomijają oni zupełnie Wang Tsung-yueha czy Chiang Fa, a stworzenie tai-chi przypisują Chen Wang-tingowi, jednemu z uczniów Chiang Fa. Wang –ting również nauczał rodzinę Chen, znał wiele odmian kung fu, jako pierwszy wprowadził do tai-chi naśladownictwo ruchów zwierząt, a także opracował spiralne ruchy i zwroty służące pobudzaniu energii Chi. Od niego pochodzą też prawdopodobnie słynne “pchające dłonie” a także użycie w tai-chi włóczni. Rzeczywiście, można go uznać za mistrza, który ustalił fundamenty stylu Chen, który do dzisiaj daje zdrowie, radości i umiejętności walki setkom tysięcy ćwiczących. Nie wymyślił on jednak tai-chi i nie był pierwszym nauczycielem tej sztuki. Z wiedzy, jaką zostawił Wang-ting nie wszystko przetrwało do dziś. Część pozostawionych umiejętności uległo kolejnym podziałom, tworząc nowe odmiany tai-chi /styl Sun, Hao czy Nowy Styl/; np. Chen Yu-pun opracował “Nowy Styl” rezygnując z trudniejszych technik, Chen Ching-ping stworzył bardziej spójny styl oparty na zwolnionych ruchach. Pozostał też stary styl bez zmian. Większość tych podziałów dokonało się w drugiej połowie XIX w.

Schemat tych podziałów wg Foen Tjoeng Lie publikujemy wyżej.

Lech Jerzy Pałys

Autor artykułu trenuje tai-chi od 23 lat, a od 8 lat prowadzi zajęcia z tai-chi Yang i Chen w Warszawie, w szkole Kung Fu/Wu Shu “RED TIGER”..